Sestaoko Udalak, Sestao Berri sozietate publikoaren laguntzaz, dirulaguntza eskatu du Etxebizitza eta Hiri Agenda Ministerioaren 2% Cultural programaren barruan honako proiektu hau garatzeko: “Sestaoko 1 zenbakiko Labe Garaiaren sistema historikoa sendotzea”.

Ekimen honi esker, Udalak beste urrats bat egingo du euskal industria-ondareren elementu adierazgarri nagusi hau oso-osorik berreskuratzeko konpromiso irmoan eta jasangarrian. Hala, gaur egun egikaritzen ari diren egiturazko jarduketak osatuko dira, eta aurrerapausoa emango da balioa emateko eta museo bihurtzeko.

Esku-hartze hau 1 zenbakiko Labe Garaiaren Gida Planaren bigarren fasea da. Gida plana dokumentu estrategiko bat da, eta Ramón Garitanoren arkitektura-estudioak idatzi zuen, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailaren aginduz.

Gorka Álvarez Sestaoko alkateak azpimarratu du “1 zenbakiko Labe Garaia gure oroimen kolektiboaren sinbolo dela, bai eta azken hamarkadetan Sestaok bizi izan duen eraldaketaren lekuko ere. Jarduketa honekin eraberritzen amaitu nahi dugu, epe luzera haren kontserbazioa bermatu eta herritarrentzako erabilera-aukera berriak ireki ere bai kulturaren eta hezkuntzaren arloetan”.

Labearen oinarria eta haren ingurune historikoa berreskuratzea

Proiektuaren helburua da 1 zenbakiko Labe Garaiaren oinarria eta atzealdeko partzela, Bilbo-Santurtzi trenbidearekiko mugakidea, Arcelor Mittal Sestaoren instalazioak eta ikastunen eskola zaharraren eraikina berreskuratzea.

Zehazki, honako hauetan esku hartzea proposatzen da:

- 3.962 m²-ko lursail-zerrenda, Labearen oinarrian dagoena.

- Hari lotutako trenbide-zabaltza, Labearen atzealdean kokatutakoa eta, gutxi gorabehera 3.700 m²-ko azalera duena.

- 1955ean eraiki zen beheko pasabidea Bilbo-Santurtzi trenbidearen azpian.

Fase hau jarduketa autonomoa eta osagarria da, eta gida-planaren aurreko fasean dagoeneko gauzatu zen egitura berreskuratuko da, koherentzia funtzionala eta espaziala emanez monumentu-multzoari.

Proiektu honen aurrekontu ekonomiko osoa 1.592.618,04 eurokoa da (BEZa barne). Udalak 560.365 euroko ekarpena egingo du, eta 1.032.252 euro 2% Cultural programaren barruan eskatutako finantzaketari dagozkio.

Birgaitze integralerako prozesuan dagoen monumentua

1 zenbakiko Labe Garaiaren egitura nagusia gaur egun birgaitze integralerako prozesuan dago, Espainiako Kultura Ondarearen Institutuak (EKOI) sustatu ostean. Esku-hartze honi esker, egiturazko eta metalezko elementu hondatuak berreskuratu eta tratatuko dira, eta 2026ko apirilean amaitzea espero da.

Egituraren ikuspegitik, monumentua orokorrean egonkor dago, osotasun globala arriskuan jar dezaketen patologia aktiborik gabe. Hala eta guztiz ere, berreskuratzea, balioa ematea eta museo bihurtzea aurrez ikusten duen proiektuak koherentzia oso izateko eta hiri-ingurunean txertatzeko, ezinbestekoa da orain arte erakundeek jardun ez duten eremuetan esku hartzea.

Udalak uste du fase hau erabakigarria dela gida-planean definituta dagoen ikuspegi integrala osatzeko.

Zer jarduketa dira beharrezkoak barneko partzelan eta trenbide-zabaltzan?

Beheko eta atzealdeko partzelak gaur egun gainazaleko drainatze-arazo garrantzitsuak ditu. Metalezko egituratik eta artifizial bihurtutako gainazaletatik datorren jariatzeak ez du ebakuazio-sistema eraginkorrik, eta ura behin eta berriz metatzen da.

Hormigoizko zolata jarraitua dela eta, ezin daiteke naturalki filtratu, eta drainatze-sistema ez da operatiboa. Egoera horrek eremuaren bizigarritasun-baldintza eta etorkizuneko erabilera publikoa mugatzen ditu, kultur intereseko ondasunaren egitura birgaitzen denean ere.

Trenbide-zabaltzari dagokionez, trenbide-tarte batzuk ikusten dira, beste batzuk zati batean lurpean daude, eta zenbait sektoretan trenbideak kendu ziren ingurumena hobetzeko eta kutsadura kentzeko prozesuen barruan. Tren-trazadura jada ez da ulergarria, beraz, zaila da ulertzea zein zen labeari lotutako produkzio-sistema historikoa.

Era berean, tupusteko landaretza dago, eta espezie inbaditzaileak hazi dira, mantentze-lanik ez delako egin. Gainera, gainazaleko depresio txikiak daude, dagoen hormigoizko lauzaren azpian egitura errotzeko arrastorik gabe.

Esku-hartzeari esker, industria-multzoaren irakurketa historikoa berreskuratuko da, kontserbazio egokia bermatzeaz gain.

Beheko pasabidea birgaitzea Bilbo-Santurtzi trenbidearen azpian

Bilbo-Santurtzi trenbidearen azpiko pasabidea da eremuko elementurik arriskutsuena. Multzoa orokorrean egonkor dagoen arren, barne estaldurak larriki narriatuta daude. Materiala galdu da eta akaberak hondatu dira.

Gaineko lauzan etengabe dabiltza trenak, eta, gainera, ez da berariazko mantentze-lanik egin industria-jarduera amaitu zenetik, beraz, pixkana barne espazioa narriatuz joan da.

Hormetan pitzadurak aurkitu dira, eta ez da baztertu egitura-azterlan zehatzak egin beharra. Drainatze-sistema lohiz beteta eta zerbitzuz kanpo dago, hortaz, uholdeak sortzen dira metro bateko altueraraino euriteetan. Gehitu behar zaio maila freatikoa etengabe eraginda dagoela, eta, ondorioz, eremuak beti dagoela hezea.

Gaur egun, tunelak ez du argirik eta sarbideak itxita daude, erabilerarik gabe.

Urrats erabakigarria museo bihurtzeko

Hiru eremu horiek birgaitzen direnean, detektatu diren gabeziak zuzenduko dira, behar bezala kontserbatzen dela bermatuko da eta egokituko dira 1 zenbakiko Labe Garaiaren museo-ibilbidean sartzeko.

Jarduketa hau dela bide, Sestaoko Udalak lidergoa berresten du Euskadiko industria-ondarearen erreferentzia nagusi bat finkatu eta balioa emateko orduan. Izan ere, museo bihurtzeko proiektuaren koherentzia indartuko du eta jendeak multzoa kulturaren eta hezkuntzaren arloetan erabiltzeko aukerak areagotuko ditu.

Azken helburua da 1 zenbakiko Labe Garaia oso-osorik txertatzea Sestaoko hiri-bizitzan, kulturaren ikuspegitik elementu dinamizatzaile eta nortasun-emaile bihurtuz, bai eta udalerria kanpoan proiektatzeko elementu ere.